Strona wykorzystuje pliki cookies, jeśli wyrażasz zgodę na używanie cookies, zostaną one zapisane w pamięci twojej przeglądarki.
W przypadku nie wyrażenia zgody nie jesteśmy w stanie zagwarantować pełnej funkcjonalności strony!
  • Kościół pw. NMP Matki Kościoła i św. Jakuba w Brzesku

I. Dzieje ustrojowe urzędu

Miasto Brzesko, położone na podkarpackim pasie lessowym, nad rzeką Uszwicą, wzdłuż magistrali komunikacyjnej z Krakowa przez Przemyśl na Ruś jest niewątpliwie bardzo starą osadą.
Nazwa jej uległa w ciągu wieków pewnym zmianom. Pierwsza wzmianka historyczna o Brzesku pochodzi z końca XIV wieku. Jest to mianowicie dokument datowany w Krakowie dnia 24 stycznia 1385 roku, w którym królowa Jadwiga nadaje Spytkowi - wojewodzie krakowskiemu, prawa magdeburskie dla jego miast: Książa, Żabno i Brzesko, oraz 33 wsi. W chwili nadania prawa magdeburskiego Brzesko jest już miasteczkiem, ma nazwę Brzeg. W wiekach XIV i XV występuje w dokumentach jako Brzeg oraz Brzeżek. Nazwy te występują zamiennie, aż do wieku XVI, kiedy to spotkać możemy nowe określenie, a mianowicie Brzezek, co jednak nie wykluczało z powszechnego użycia nazwy Brzeżek. W wieku XVII i XVIII pojawia się nazwa Brzesko.
W wieku XIII i XIV ustala się rozwój i powstanie sieci parafialnej poprzez liczne nadanie książęce i na rzecz rycerstwa. Koło Brzeska powstał częściowo drogą zamiany, częściowo przez kupno odrębny kompleks dóbr Spycimirowych. Złożyły się na niego: Pomianowa Wola (obecnie Pomianowa), Brzozowiec (dzisiaj Brzezowiec), Jasień, Poręba (dziś Poręba Spytkowska) i Okocin (dziś Okocim). Ten klucz koło Brzeska powstał może już przed rokiem 1331. Wzrost posiadłości Spytka pozostawał w jak najściślejszym związku z działalnością publiczną. Jego własne i odziedziczone po ojcu posiadłości wysunęły go na pierwsze miejsce wśród ówczesnych wielmożów. W roku 1447 dzięki fundacji właściciela Brzeska - Spytka z Melsztyna, na miejscu starego drewnianego kościoła parafialnego powstaje nowy, murowany pod wezwaniem św. Jakuba.
Obowiązek zapisywania udzielanych w parafiach rzymskokatolickich ślubów i chrztów wprowadził sobór trydencki 11 XI 1564 r. W ramach dekretu Tametsi dubitandum, normującego prawo małżeńskie, sobór postanowił, że w prowadzonych przez proboszczów księgach zaślubionych powinny znajdować się wpisy dotyczące imion nowożeńców, świadków ślubu ora dzień, miesiąc, rok i miejsce zawarcia małżeństwa. W podobny sposób nakazał sobór prowadzenie ksiąg ochrzczonych. Każdy wpis chrztu zawierać miał odtąd: imię i nazwisko dziecka, datę uroczystości, imiona rodziców, imiona i nazwiska rodziców chrzestnych oraz dane dotyczące osoby udzielającej chrztu.
W postanowieniach soboru nie było żadnej wzmianki o konieczności prowadzenia ksiąg zmarłych. Dopiero tzw. Rytuał Rzymski wydany w 1614 r. przez papieża Pawła V nałożył na proboszczów parafii rzymskokatolickich obowiązek prowadzenia pięciu kategorii ksiąg metrykalnych: ochrzczonych, bierzmowanych, zaślubionych, zmarłych i tzw. status animarum, czyli ksiąg zawierających wykazy parafian. Określono jednocześnie szczegółowo formę i treść poszczególnych wpisów.
W Polsce synody kościelne zajęły się zagadnieniem metryk kościelnych dopiero w drugiej połowie XVI w., a więc w okresie potrydenckim. Prowadzenie ksiąg metrykalnych latach wcześniejszych należało do rzadkości, chociaż zalecały jej już: w 1459 r. synod krakowski i w 1506 r. synod poznański.
Obowiązek rejestracji parafialnej ochrzczonych i zaślubionych wprowadziły polskie synody potrydenckie w latach 1579-1602, obwarowując go jednocześnie bardzo wysoką karą dziesięciu grzywien. Dla całej Polski decydujące znaczenie miał jednak dopiero synod prymacjalny piotrkowski z 1607 r., któremu przewodniczył kardynał prymas Bernard Maciejowski. Nakazał on prowadzenie w parafiach ksiąg ochrzczonych, bierzmowanych, zaślubionych, komunikujących na Wielkanoc oraz statystyki parafialnej, podając równocześnie szczegółowy formularz dla poszczególnych wpisów metrykalnych do prowadzenia ksiąg zgonów zobowiązał polskie duchowieństwo dopiero Rytuał Piotrkowski, wprowadzony do wszystkich diecezji i archidiecezji polskich w 1631 r.
Synod Łucki biskupa Gembickiego z 1641 r. nakazał proboszczom osobiste dokonywanie wpisów, a synod płocki z 1733 r. ustalił, że księgi metrykalne dla większej wiarygodności powinny być na wszystkich stronicach liczbowane, a poszczególne wpisy numerowane według dat. Zalecenie późniejszych synodów polskich kładły główny nacisk na staranne i oddzielne prowadzenie trzech kategorii ksiąg (chrzty, śluby i zgony) oraz pieczołowite ich przechowywanie. Stan ksiąg metrykalnych kontrolowały wizytacje parafialne przeprowadzane w obrębie poszczególnych diecezji. Bieżące prowadzenie metryk oceniali ówcześni wizytatorzy częstokroć niekorzystnie, ze względu na łączne sporządzanie zapisów ślubów i chrztów, brak rejestracji zgonów, nieczytelność wpisów i ich przemieszanie chronologiczne. W drugiej połowie XVIII w. zaznaczyła się stopniowa poprawa w prowadzeniu ksiąg metrykalnych, co związane było ze wzmożoną aktywnością administracyjną władz kościelnych, podniesieniem poziomu wykształcenia duchowieństwa parafialnego wzrostem znaczenia samych metryk, których uwierzytelnione odpisy zaczęły nabierać mocy prawnej. Narzuciło to konieczność dokładnego zabezpieczania ksiąg, bądź przez deponowanie ich w archiwach diecezjalnych, bądź też sporządzanie z nich corocznych odpisów do dyspozycji władz państwowych.
Duże zmiany w organizacji Kościoła rzymskokatolickiego wprowadził pierwszy rozbiór Polski. Diecezja tarnowska znalazła się w granicach cesarstwa austriackiego. W 1783 r. cesarz Józef II utworzył z galicyjskiej części diecezji krakowskiej nową diecezję ze stolicą w Tarnowie, a na jej pierwszego biskupa powołał ks. Jana Duwalla (1783 - 1785). Co następnie usankcjonował pap. Pius VI bullą "In suprema beati Petri cathedra" z 13 III 1786 roku. Jednak już w 1815 r. okręg zamojski oraz obwód tarnowski wcielono do Królestwa Polskiego.
Sprawami zabezpieczenia ksiąg metrykalnych przed zniszczeniem jako pierwszy zajął się synod żmudzki z 1742 r. Polecił on proboszczom, by dawne metryki odsyłane były do archiwum diecezjalnego. Na początku każdej księgi powinno znaleźć się poświadczenie archiwisty o przyjęciu jej w depozyt. Największe znaczenie mały jednak dopiero zarządzenia arcybiskupa lwowskiego Wacława Hieronima Sierakowskiego z 1761 i 1765 r. nakazujące proboszczom sporządzanie odpisów metrykalnych i przesyłanie ich do kurii arcybiskupiej celem zabezpieczenia. Przepisy te dotyczyły jednak tylko metryk chrztów, podczas gdy pozostałe księgi miały być pieczołowicie przechowywane w jednym egzemplarzu w miejscowym archiwum parafialnym. Po rozbiorach sprawę prowadzenia i zabezpieczenia ksiąg metrykalnych przejęły w swoje ręce państwa zaborcze, wydając stosowne przepisy, m. in. rozporządzenie nadworne z 1788 r., dotyczące ziem polskich w granicach zaboru austriackiego, nakazywało proboszczom odsyłać kopie metryk do kurii biskupich. Zdwojoną troskę w tym względzie okazali ordynariusze diecezji tarnowskiej a wśród nich ks. infułat Jan Fukier (1827 - 1832) który nakazał w 1829 roku, aby w każdej parafii proboszczowie oprócz ksiąg metrykalnych prowadzili systematycznie kronikę, czyli Liber Memorabilium oraz Elenchus presbyterorum, czyli wykaz kapłanów pracujących w danej parafii. Również bp. Józef Grzegorz Wojtarowicz (1840 - 1850) polecił 23 lutego 1845 roku, aby przy każdej parafii istniało archiwum i określił jakie akta powinny być w nim gromadzone.
Do wybuchu I wojny światowej archiwa diecezjalne, z nielicznymi wyjątkami, nie przeprowadziły zalecanej koncentracji metryk kościelnych sprzed 1795 r. Dawne księgi metrykalne trafiały do archiwów bardzo często przypadkowo razem z innymi dokumentami. Dopiero w okresie międzywojennym władze kościelne zaczęły zwracać baczniejszą uwagę na zabezpieczanie starych metrykaliów.

II. Dzieje zespołu

Na tworzenie się zasobu akt i ksiąg metrykalnych archiwum parafialnego św. Jakuba w Brzesku miały wpływ zarówno wydarzenia historyczne, splądrowanie miasta przez Szwedów w 1655 roku a 1657 przez Siedmiogrodzianów dowodzonych przez Jerzego Rakoczego, łączące się z utratą i zniszczeniem cennych dokumentów archiwalnych jak również poszczególne pożary miasta, kościoła i plebanii w latach 1678, 1723, oraz 1904. Ponadto decyzje administracyjne władz kościelnych, powodujące powstawanie nowych parafii, wyniku czego od macierzystej parafii św. Jakuba oddzielały się poszczególne części miasta i gromady. Wraz z rozwojem miasta wytworzyła się dość dziwna sytuacja. "W ulicach miasta Brzeska są domy należące do trzech sąsiednich parafii, a mianowicie domy po ter okocimski należą do Jadownik, ulica tak zwana Zielonka należy do Okocimia, a 13 domów na Pomianowej do Jasienia" - pisał ks. R. Mazur do Konsystorza Biskupiego w 1921 roku prosząc o uregulowanie tej sprawy. Konsystorz Biskupi polecił spisać domy, które miałyby zostać przyłączone do parafii brzeskiej i przedłożyć pisemną zgodę dotyczących proboszczów. Nie doszło jednak wówczas do skorygowania granic wymienionych parafii ościennych i przyłączenia do parafii w Brzesku tych domów, których mieszkańcy ze względu na znaczną odległość od swego kościoła korzystali z posługi duszpasterskiej i administracyjnej proboszcza brzeskiego. Regulacja granic parafii św. Jakuba w Brzesku czekała na realizację aż 48 lat. Dokonano jej bowiem w 1969 roku.
W roku 1958 biskup tarnowski Jan Stepa z wydzielonych części parafii w Brzesku, Jasieniu i w Jadownikach Podgórnych utworzył przy kościele na skraju lasu słotwińskiego samoistną parafię. Terytorium jej obejmowało Słotwinę oraz części miasta Brzeska, Bagna Jadownickiego i Grądów Jasieńskich. Kolejne wyodrębnienie nowej parafii pod wezwaniem Miłosierdzia Bożego w Brzesku, nastąpiło w roku 1993, wydzielona głównie z parafii św. Jakuba w Brzesku. Dlatego każdy zainteresowany historycznymi przeobrażeniami parafii św. Jakuba powinien udać się również do sąsiednich parafii.

III. Charakterystyka archiwalna zespołu

1. Granice chronologiczne
Archiwum parafialne św. Jakuba w Brzesku stanowią akta i księgi parafialne będące zarówno wytworem kancelarii parafialnej jak i dokumentów wytworzonych w kancelariach parafialnych należących do dekanatu brzeskiego w latach 1790 - 2005. W 1927 r. wydane zostało rozporządzenie biskupie nakazując odesłanie do archiwum wszystkich rękopisów archiwalnych powstałych przed 1772 rokiem a znajdujących się dotąd w parafiach.
2. Granice terytorialne
Obecny kształt ksiąg metrykalnych z parafii Brzeska, ukazuje aktualny zasięg terytorialny parafii, obejmujący oprócz samego Brzeska, dawniejsze gromady: Brzezowiec oraz częściowo Słotwinę. Każda z tych miejscowości posiadała własny komplet ksiąg metrykalnych od 1790 roku. Księgi metrykalne dla dawniejszej gromady Słotwina od 1969 roku znajdują się obecnie w parafii pod wezwaniem Matki Boskiej Częstochowskiej w Brzesku - Słotwinie.
3. Rozmiary zespołu
Zespół ksiąg metrykalnych jest zespołem otwartym. W jego skład wchodzi obecnie 66 ksiąg metrykalnych z całej parafii brzeskiej (wioski należące do parafii: Słotwina, Brzezowiec, Brzesko). Są to pierwopisy z urzędu parafialnego - księgi oprawne i poszyty, prowadzone w języku łacińskim i polskim. Najstarsza księga w tym zespole pochodzi z gromady Brzesko - Słotwina z lat 1790, (nr 01 i 36). Wpisy metrykalne sporządzano w ściśle określonych rubrykach. Zasadą stało się oddzielanie zapisów dokonywanych dla poszczególnych wsi wchodzących w skład parafii brzeskiej. Księgi metrykalne w archiwum parafialnym w Brzesku zajmują 1,43 mb.
4. Stan zachowania akt
Akta metrykalne wytworzone w kancelarii parafialnej w Brzesku po 1790 roku zachowały się w komplecie. Niestety brak jest wcześniejszych metrykalii, które uległy zniszczeniu podczas pożaru miasta i kościoła w 1904 roku. Niektóre księgi metrykalne, w szczególności XVIII - wieczne, są w złym stanie fizycznym. Akta są poprute, mają zerwane lub naderwane obwoluty, wykazują uszkodzenia biologiczne. Dlatego wymagają szybkiej konserwacji.
5. Struktura archiwalna zespołu
Zespół ksiąg metrykalnych powstał w wyniku działalności kancelarii parafialnej i kancelarie innych instytucji kościelnych istniejących na terenie parafii, oraz dokumentów nadesłanych przez zwierzchnie władze kościelne i państwowe. Zgodnie z uchwałami Soboru Trydenckiego oraz statutem biskupa krakowskiego, Bernarda kard. Maciejowskiego - ogłoszonym w 1601 roku w Krakowie, przy parafiach miały zostać zorganizowane archiwa, gdzie w sposób odpowiedzialny, pod zamknięciem, przechowywać miano, dokumenty, nadania, przywileje oraz księgi zawierające ewidencję ludności parafialnej. W okresie rozbiorów kościelna rejestracja metrykalna nabrała charakteru urzędowej ewidencji ruchu ludności, w związku z uznaniem jej za akta stanu cywilnego. W zaborze austriackim, do którego należała parafia brzeska, proboszczowie parafii mianowani zostali urzędnikami stanu cywilnego patentem cesarskim z 15 III 1782 roku. Dekret z 9 VIII 1786 roku rozciągnął to prawo na duchownych, będących pracownikami konsystorzy biskupich. Tak więc każdy proboszcz prowadzący akta stanu cywilnego był równocześnie podległy władzy kościelnej i państwowej. Reformę formularza ksiąg metrykalnych Galicji przeprowadzono na mocy patentu cesarskiego Józefa II z 20 II 1784 roku. Zaniechano wówczas dawnej staropolskiej formy wpisów opartej na Rytuale Rzymskim i Rytuale Piotrkowskim. Rozporządzenie cesarskie ogłoszone 7 IV 1784 roku przez konsystorze biskupie we Lwowie, Przemyślu i Tarnowie nakładało na proboszczów parafii obowiązek prowadzenia trzech odmiennych rejestrów: ksiąg urodzonych, ksiąg ślubów i ksiąg zgonów. Wpisy powinny być dokonywane w języku łacińskim, osobno dla każdej wsi wchodzącej w skład parafii. Struktura zespołu ksiąg metrykalnych w archiwum św. Jakuba Brzesku, prowadzona była właśnie o ten model. Każda wioska, należąca do parafii posiada własne księgi urodzin, zgonów i małżeństw.
Była to nowość w stosunku do ksiąg staropolskich, które w jednym tomie zawierały zapisy dla całej parafii. Dużą innowacją było także wprowadzenie rubryki "urodzony" w księgach urodzeń oraz "zmarły" w księgach zgonów, podczas gdy księgi staropolskie były właściwie księgami chrztów i pogrzebów. Księgi urodzonych zawierały odtąd następujące rubryki: datę urodzin i chrztu dziecka (rok, miesiąc, dzień), jego imię, płeć i status (małżeńskie, pozamałżeńskie), imiona i nazwiska rodziców i ich wyznanie, imiona i nazwiska chrzestnych i ich zawód. Do ksiąg zaślubionych wpisywano dane dotyczące przebiegu ceremonii oraz jej uczestników: datę ślubu, personalia nupturientów (imiona, nazwiska, wyznanie, wiek, stan cywilny, numer domu) oraz świadków (imiona, nazwiska, zawód). We wpisach do ksiąg zmarłych uwzględniono: rok, miesiąc, dzień śmierci, numer domu, imię i nazwisko zmarłego, jego wyznanie, płeć, wiek, rodzaj choroby lub przyczynę śmierci, która wpisywana była zgodnie z diagnozą lekarza. Taki formularz obowiązywał faktycznie przez cały okres zaboru austriackiego. Dekretem gubernialnym z 1797 roku i 6 VII 1803 roku, nowe zasady prowadzenia metryk wprowadzono na tereny zabrane przez Austrie w wyniku trzeciego rozbioru.
Dopiero reskrypt C. K. Ministerstwa Spraw Wewnętrznych z 1907 r. wprowadził pewne zmiany: utworzono nową rubrykę "uwagi" we wszystkich trzech kategoriach ksiąg metrykalnych oraz połączono w jednym zapisie dane dotyczące rodziców chrzestnych i ich zawód (w księgach urodzeń) oraz dane dotyczące świadków ślubu i ich zawód (w księgach zaślubin). W księgach metrykalnych obowiązywały zapisy w języku łacińskim. Według informacji zawartych w schematyzmach diecezjalnych biskupstw galicyjskich, wszystkie parafie posiadały księgi metrykalne przynajmniej od końca XVIII wieku.
Archiwum parafialne w Brzesku jest obecnie w trakcie porządkowania i opracowywania akt i dokumentów. Wielkim problemem w porządkowaniu archiwum, jest brak zachowania się wcześniejszych pomocy archiwalnych. Księgi metrykalne posiadają swoją dawną sygnaturę. Obecnie podczas prac zostały nadane jednostkom nowe sygnatury, mające charakter alfanumeryczny.
6. Fizyczny stan zachowania akt
Księgi metrykalne znajdujące się w archiwum św. Jakuba w Brzesku, rozpoczęte w 1790 roku, znajdują się obecnie w złym stanie. Przedarcia kart, zagięcia, zabrudzenia a wszczególności uszkodzenia spowodowane robactwem i pleśnią, spowodowały wyblaknięcie atramentu i przebarwienie papieru. Zapewne spowodowane było to złym przechowywaniem ksiąg i narażeniem ich na zniszczenia. Księgi były częściowo przechowywane w piwnicy plebańskiej, oraz kancelarii parafialnej. Najstarsza cześć metrykaliów wymaga szybkiej konserwacji.
Zespół ksiąg metrykalnych nie jest zmikrofilmowany. Księgi metrykalne udostępniane są w postaci oryginałów - o ile pozwala na to fizyczny stan zachowania. Nie udostępnia się w żadnej postaci do osobistego wglądu ksiąg i akt od których zamknięcia nie upłynęło jeszcze 100 lat [Prawo o aktach stanu cywilnego z dnia 29.09.1986 (z późn. zm.), Dz. U. nr 161 (2004), poz. 1688, art. 25; Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w sprawie szczegółowych zasad sporządzania aktów stanu cywilnego .... z dnia 26.10.1998 (z późn. zm.), Dz. U. nr 92 (1999), poz. 1058 Par. 28].

IV. Zawartość zespołu

Zespół ksiąg metrykalnych parafii św. Jakuba w Brzesku, stanowią księgi metrykalne urodzeń, ślubów i zgonów, typowe dla wyznań chrześcijańskich oraz księgi konfirmacji i indeksy ochrzczonych, zaślubionych i zmarłych. W księgach tych można znaleźć dane dotyczące zamieszkania, imię i nazwisko konfirmanta, (osoby konfirmowane miały 13 - 14 lat) rok urodzenia oraz imiona i nazwisko rodziców wraz z panieńskim nazwiskiem matki. Ponadto w księgach spotyka się różne adnotacje dotyczące statystyki, załączniki i zaświadczenia. Oprócz właściwych wpisów metrykalnych w omawianych księgach znajdują się także świadectwa chrztów, ślubów i zgonów wydawane w okresie późniejszym przez urząd parafialny, inne zaświadczenia z parafii a także różnego rodzaju korespondencja z władzami zwierzchnimi.

V. Metody inwentaryzacyjne zespołu

Do lipca 2005 roku nieuporządkowane akta archiwum św. Jakuba w Brzesku, znajdowały się w piwnicy plebańskiej oraz kancelarii parafialnej. Częściowo zapomniane i zbagatelizowane przez ówczesnego ks. proboszcza Zygmunta Bochenka. W lipcu 2005 roku zwróciłem się do obecnego ks. proboszcza Józefa Drabika z prośbą o pozwolenie zabrania akt do podręcznej kancelarii, celem uporządkowania i uratowania ocalałych metrykalii przed dalszym zniszczeniem. W wyniku prac porządkowych, ustalono dzieje zespołu, oraz zapoznano się z jego zawartością. Pod względem rzeczowym w archiwum najwięcej jest akt odnoszących się do spraw majątkowych i finansowo - gospodarczych parafii. Ponadto wykazy dochodów i rozchodów kościoła parafialnego. Spośród spraw należących do administracji parafialnej najliczniejsze są akta mówiące o budowie lub restauracji obiektów kościelnych.
Podczas inwentaryzacji i opracowania zespołu, księgi zaopatrzono w sygnatury archiwalne. Sygnatury rozpoczynają się literami KM - księgi metrykalne - po czym następuje numer jednostki archiwalnej. Ponadto kilka ksiąg oprawiono i zaopatrzono w obwoluty oraz podklejono wewnętrzne strony okładek. W wyniku braku inwentarza, opracowano w oparciu o uproszczoną wersję bazy danych, inwentarz kartkowy.

ks. mgr. Stanisław Marian Tokarski

Bibliografia

Źródła archiwalne
Archiwum Parafialne św. Jakuba w Brzesku
KM 01, Liber Natorum Brzesko, 1790 - 1800.
KM 36, Liber Mortuorum Brzesko 1790 - 1831.
Liber Memorabilium Par. Brzesko.

Źródła drukowane
Słownik Historyczno - Geograficzny Województwa Krakowskiego
w Średniowieczu. Cz. 1.
Wrocław - Warszawa - Kraków - Gdańsk - Łódź, 1985.

Opracowania i literatura pomocnicza

Burlikowski J., Kronika Miasta Brzeska 1385 - 1944. T. I, Brzesko 2005.
Dworzaczek Wł., Leliwici Tarnowscy. Z dziejów możnowładztwa małopolskiego wiek XIV i XV. Warszawa 1971.
Jedynak M., Przedrozbiorowe Dzieje Parafii Brzesko 1487 - 1772. Tarnów 1975, msp.
Jedynak M., Dzieje Parafii Brzesko 1772 - 1945. Tarnów 1985, msp.
Kiryk F., Piech S., Kościoły i Parafie Miasta Brzeska. Kraków 2004.
Konieczny P, 600 - lecie Brzeska w: Tarnowski Magazyn Informacyjny, nr 6(257), 1985.
Korzeniowski I., Zbiór przepisów odnoszących się do Kościoła i duchowieństwa katolickiego. Lwów 1900.
Kumor B., Powstanie i rozwój sieci parafialnej w Małopolsce południowej do końca XVI wieku, w: Prawo Kanoniczne 5 (1962), nr 3-4.
Kumor B., Metryki parafialne w archiwach diecezjalnych, w: Kwartalnik Historii Kultury Materialnej, R. 14 (1966), z. 1.
Kumor B., Przepisy państwowe i kościelne dotyczące metryk kościelnych w zaborze austriackim (1800 - 1914), w: Przeszłość Demograficzna Polski, Lublin 1975, z. 7.
Kuraś St., Zbiór dokumentów małopolskich 1257 - 1420. Cz. 1. Warszawa - Wrocław - Kraków, 1962.
Pawiński A., Polska XVI wieku pod względem geograficzno - statystycznym, Źródła dziejowe, Małopolska, T.
3, Warszawa 1886.
Rzepa J., Zarys dziejów Diecezji Tarnowskiej, w: Rocznik Diecezji Tarnowskiej. Tarnów 1972.
Tokarski S., Dzieje parafii Wojakowa 1335 - 1772. Wojakowa 2002.
Wyczawski H. E., Przygotowanie do studiów w archiwach kościelnych. Kalwaria Zebrzydowska 1989.

Friday the 28th - Custom text here - Powered by Joomla! | Designed by Hostgator Reviews